Özbek Yazar Hojiakbar Shayxov’un Bilim Kurgu Hikâyelerinin İncelenmesi

Özet

Hojiakbar Shayxov, hikâyelerinde bilim kurgu unsurlarını yoğun biçimde kullanan bir Özbek yazardır. Taşkentli bir ailenin çocuğu olarak Bolşevik dönemin politikaları nedeniyle Doğu Türkistan’da doğmuş, ailesinin yurda dönüşünün ardından eğitimini Taşkent’te sürdürmüş, Özbekistan Bilimler Akademisi bünyesinde mühendis olarak çalışmıştır. Bu çalışmanın ilk amacı Shayxov’u Türkiye’de tanıtmak, ikinci amacı ise onun bilim kurgu türündeki hikâyelerini kuramsal bir çerçevede incelemektir. Bu kuramsal çerçeve; Todorov’un fantastik anlayışı, Darko Suvin’in bilişsel yabancılaştırma ve novum kavramları, Samuel R. Delany’nin okur merkezli tür yaklaşımı ve Damien Broderick’in epistemik değişim temelli bilim kurgu anlayışı üzerine inşa edilmiştir. Çalışmanın inceleme bölümünde Shayxov’un 1972 yılında yayımladığı hikâye kitabından bilim kurgu unsurlarını açıkça yansıtan altı hikâye seçilmiştir: 7-SER, Tasodifiy Qo‘nish (Tesadüfî İniş), Maydon Panohida (Ring Korumasında), Toshdagi İzlar (Taştaki İzler), G‘aroyib Tushlar (Garip Düşler) ve Kelgindilar (Misafirler). Hikâyeler önce özetlenmiş, ardından kuramsal açıdan çözümlenmiştir. İncelemeler, söz konusu metinlerin doğaüstü belirsizlikler üzerine değil, bilimsel nedensellik ve akılcı açıklamalar üzerine kurulduğunu; bu bakımdan Todorov’un “fantastik”inden ziyade Suvin’in bilim kurgu ölçütleriyle örtüştüğünü ortaya koymaktadır. Bununla birlikte teknolojik yeniliklerin hikâyelerde yalnızca araçsal değil, ahlaki sorgulamaları ön plana çıkaran unsurlar olarak kurgulandığı tespit edilmiştir. Çalışmada Shayxov’un hikâyeleri, Sovyet edebiyatında bilim kurgu, gotik ve fantastik gibi anlatıları kapsayan “fantastika” geleneği çerçevesinde değerlendirilmiştir. “Fantastika” kapsayıcı bir kavram, bilim kurgu ise bu geleneğin bir türü olarak ele alınmıştır.

Makalenin Künyesi: Giray, E. (2026). Özbek yazar Hojiakbar Shayxov’un bilim kurgu hikâyelerinin incelenmesi. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 62, 183-204. https://doi.org/10.24155/tdk.2026.279